Testy urządzeń RTG

Testy podstawowe i specjalistyczne w rentgenodiagnostyce i radiologii zabiegowej (PL)

Zakres rozporządzenia (skrót)

  • Rozporządzenie MZ z 12.12.2022 określa zakres, częstotliwość i dopuszczalne odchylenia dla testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych oraz urządzeń pomocniczych.

  • Załącznik 1 – urządzenia radiologiczne (RTG ogólne, fluoroskopia/angiografia, TK, CBCT, mammografia analog./cyfrowa, stomatologia).

  • Załącznik 2 – urządzenia pomocnicze (monitory, negatoskopy itd.).

  • Po każdej naprawie mającej wpływ na jakość obrazu lub dawkę – ponowna kontrola w zakresie adekwatnym do naprawy.

  • Dla sprzętu niewymienionego w załącznikach – kontrola wg aktualnego poziomu wiedzy lub instrukcji producenta.

Słownik i wzory – wersje praktyczne

Poniżej najczęściej używane wielkości z rozporządzenia (mammografia, TK oraz metryka QA). Każdy blok ma wzory na obrazkach + krótki komentarz.

1) Mammografia cyfrowa — CNR, SNR, pozostałość obrazu (G)

  • CNR: zdolność rozróżnienia obiektu niskokontrastowego na tle szumu (obiekt: płytka Al 0,2 mm na PMMA 4,5 cm).

  • SNR: stosunek sygnału do szumu — w testach podstawowych i specjalistycznych (z korektą „o”).

  • G: wskaźnik pozostałości poprzedniego obrazu (image lag/ghosting).

2) TK — CTDI_free air, CTDI_w, CTDI_vol, DLP

  • CTDI_free air: pomiar CTDI100 w powietrzu (komora ołówkowa 100 mm, w izocentrum, bez fantomu).

  • CTDIw: średnia ważona (środek + obwód fantomu).

  • Pitch i CTDIvol: uśrednienie objętościowe z uwzględnieniem helisy; w raporcie badania;

  • DLP: iloczyn CTDIvol i długości skanowania (cm).

3) Metryki QA i statystyka — odchylenia, średnia, korelacja

  • Odchylenie procentowe i bezwzględne względem wartości zalecanej/nominalnej.

  • Średnia arytmetyczna z serii pomiarów.

  • Współczynnik korelacji Pearsona r (do oceny zależności).

4) Rozdzielczość i wydajność — MTF, MTF50, wydajność lampy W

  • MTF(ν): funkcja przenoszenia modulacji; MTF50 – częstotliwość, przy której MTF = 0,5.

  • Wydajność lampy W: K/Q, z opcjonalną korektą odległości do 1 m

5) Niejednorodność obrazu (NU_vol)

  • NU_vol: względna niejednorodność (maks./min. odchylki względem średniej), w % — użyteczna przy ocenie jednorodności w TK/CBCT.

Harmonogram (skrót najważniejszych pozycji)

  • Podstawowe (eksploatacyjne): RTG ogólne/fluoro/TK/CBCT/mammo — wizualne, jednorodność, artefakty, AEC, wskaźniki dawki; zwykle co dzień/tydzień/miesiąc (wg załączników).

  • Specjalistyczne: pełne pomiary fizyczne (kV, mAs, czas, HVL, ognisko, geometria, AEC, CTDI, MTF, CNR, SNR, DQE*) — zwykle co 12 miesięcy (CBCT wewnątrzustne min. co 24 m-ce).

  • Po naprawie/instalacji: testy odbiorcze/ponowne — zakres zależny od naprawy.

* DQE bywa w rozporządzeniu pośrednio; formalnie częściej w wytycznych EUREF/IEC.

Praktyczne wskazówki wdrożenia

  1. Ustal wartość odniesienia (5 dni pracy sprawnego aparatu w tej samej geometrii).

  2. Używaj fantomów wymaganych (PMMA, fantomy do TK 16/32 cm, fantom równoważny pacjentowi 30×30×15 cm).

  3. Dokumentuj: warunki, geometria, wyniki, odchylenia od progu, decyzja (OK/akcja korygująca).

  4. Po serwisie: zrób skrótowy retest parametrów zależnych od zakresu naprawy (np. po wymianie lampy – kV, mAs, HVL, CTDI).

 

 

Radiografia ogólna cyfrowa

  • Geometria (co miesiąc)

  • Powtarzalność ekspozycji

  • Rozdzielczość wys./niskokontrastowa

  • Kratka przeciwrozproszeniowa (co 3 mies.)

  • System AEC

  • Artefakty

Specjalistyczne: co ≥ 12 miesięcy

Fluoroskopia

  • Zniekształcenie obrazu

  • Zegar (czasowanie)

  • Rozdzielczość wysokokontrastowa toru wizyjnego

Specjalistyczne: co ≥ 12 miesięcy

  • dodatkowo: moc dawki, progowy kontrast, zgodność pola, dawka wejściowa/obraz

Tomografia komputerowa (TK)

  • Artefakty

  • Wartość HU

  • Jednorodność obrazu

  • Poziom szumu

  • Rozdzielczość wysokokontrastowa

  • Geometryczna poprawność obrazu

  • Światła lokalizacyjne

  • Ruch stołu

Specjalistyczne: co ≥ 12 miesięcy

  • wysokie napięcie, wydajność lampy, grubość warstwy, CTDIvol

Stomatologiczna TK wiązki stożkowej (CBCT)

  • Artefakty

  • Wartość HU

  • Jednorodność obrazu

  • Poziom szumu

  • Rozdzielczość wysokokontrastowa

  • Geometryczna poprawność obrazu

Specjalistyczne: co ≥ 12 miesięcy

Mammografia analogowa

  • System AEC

  • Jakość obrazu

  • Kompresja piersi

  • Kratka przeciwrozproszeniowa

Specjalistyczne: co ≥ 12 miesięcy

  • czas ekspozycji, wysokie napięcie, HVL, wydajność lampy, dawka gruczołowa, geometria wiązki

Mammografia cyfrowa

  • Stałość ekspozycji

  • Jednorodność obrazu

  • Kompensacja zmian grubości fantomu i kV

  • Kompresja piersi

  • Artefakty

  • Rozdzielczość wysokokontrastowa (CR)

  • Geometryczne zniekształcenia obrazu

  • Jakość obrazu

Specjalistyczne: co 12 miesięcy

  • odpowiedź detektora, dawka gruczołowa, czas ekspozycji, pozostałość obrazu

Stomatologia (wewnątrzustne, pantomograficzne, cefalometria)

  • Rozdzielczość wys./niskokontrastowa

  • Powtarzalność zaczernienia obrazu

Specjalistyczne:

  • Wewnątrzustne – co ≥ 24 mies.

  • Pantomograficzne i cefalometria – co ≥ 12 mies.

  • czas ekspozycji, wysokie napięcie, wydajność lampy, HVL

Densytometria kostna

  • Testy fantomowe producenta

  • Spójność wyników

Częstotliwość: wg zaleceń producenta, min. co tydzień

Urządzenie Zakres testów (główne pozycje) Częstotliwość
Radiografia ogólna cyfrowa Geometria (co miesiąc); Powtarzalność ekspozycji; Rozdzielczość wys./niskokontrastowa; Kratka przeciwrozproszeniowa (co 3 mies.); System AEC; Artefakty Specjalistyczne ≥ 12 mies.
Fluoroskopia Zniekształcenie obrazu; Zegar; Rozdzielczość wysokokontrastowa toru wizyjnego; Moc dawki; Progowy kontrast; Zgodność pola; Dawka wejściowa/obraz Specjalistyczne ≥ 12 mies.
Tomografia komputerowa (TK) Artefakty; Wartość HU; Jednorodność obrazu; Poziom szumu; Rozdzielczość wysokokontrastowa; Geometria; Światła lokalizacyjne; Ruch stołu; CTDIvol; Grubość warstwy; kV; Wydajność lampy Specjalistyczne ≥ 12 mies.
Stomatologiczna TK wiązki stożkowej (CBCT) Artefakty; Wartość HU; Jednorodność obrazu; Poziom szumu; Rozdzielczość wysokokontrastowa; Geometria; kV; Wydajność lampy Specjalistyczne ≥ 12 mies.
Mammografia analogowa System AEC; Jakość obrazu; Kompresja piersi; Kratka przeciwrozproszeniowa; Czas ekspozycji; kV; HVL; Wydajność lampy; Dawka gruczołowa; Geometria Specjalistyczne ≥ 12 mies.
Mammografia cyfrowa Stałość ekspozycji; Jednorodność obrazu; Kompensacja grubości fantomu i kV; Kompresja piersi; Artefakty; Rozdzielczość wys.kontrastowa (CR); Geometria; Jakość obrazu; Odpowiedź detektora; Dawka gruczołowa; Czas ekspozycji; Pozostałość obrazu Specjalistyczne = 12 mies.
Stomatologia (wewnątrzustne, pano, cefalo) Rozdzielczość wys./niskokontrastowa; Powtarzalność zaczernienia; Czas ekspozycji; kV; Wydajność lampy; HVL Wewnątrzustne ≥ 24 mies.; Pano/cefalometria ≥ 12 mies.
Densytometria kostna Testy fantomowe producenta; Spójność wyników. Wg producenta, min. co tydzień